Een laatste blog als directeur-bestuurder van de AED. Met ontzettend veel trots kijk ik terug op de afgelopen (bijna) 8 jaren. Met elkaar hebben we de AED tot een vaste waarde voor het onderwijs in onze regio’s gemaakt. Een volwaardig expertisecentrum dat zich ook wendbaar en flexibel toont. We bewegen mee met de vraag van de scholen, steeds op zoek naar onze meerwaarde.

Als ambulant begeleider heb je veel verantwoordelijkheid en ben je veel zelfstandig op pad. Dat lukt alleen als je een veilige thuisbasis hebt waar je terecht kan bij collega’s die altijd bereid zijn met je mee te denken. Als expertisecentrum besteden we veel tijd aan het verzamelen en uitwisselen van kennis en aan het toepasbaar maken van die kennis voor de praktijk. Onze samenwerking met de wetenschap is daarbij van belang, zo zijn we op de hoogte van de laatste wetenschappelijk inzichten. En het werkt ook andersom: de wetenschap leert ook van onze praktijkervaring. Onze aanpak is evidenced informed.

Als expertisecentrum van het speciaal onderwijs brengen we de kennis van het speciaal onderwijs naar het regulier maar ook hier geldt dat niet alles zomaar is over te nemen in een andere context. We kennen de context van het speciaal onderwijs goed maar ook die van het regulier onderwijs. Het gaat om met elkaar puzzelen. Wij zijn de brug en verbinden beide werelden.

Zo verbinden we de wetenschap met de praktijk, het speciaal onderwijs met het regulier onderwijs en zijn we ook de brug tussen de zorg en het onderwijs. Dit doen we zonder onderwijs af te schuiven op de zorg. Het bestaan van een zorgvraag betekent niet dat het recht op onderwijs vervalt of dat de zorg het onderwijs kan bieden. Ook hier is samenwerking en gezamenlijkheid van belang.

In een eerder blog kwam het belang van samenwerken aan inclusief onderwijs al voorbij. Inclusief onderwijs heeft alleen kans van slagen als we de krachten bundelen, als we ieders kennis samenbrengen en daarmee rijke leeromgevingen maken voor alle leerlingen.

De allerbelangrijkste succesfactoren van de AED zijn daarom de mensen. En de mensen van de AED zijn geweldig! Ik had me geen beter thuis kunnen wensen de afgelopen jaren. Zoveel kennis, zoveel lol en zoveel warmte! Ontzettend bedankt! Ik vertrek naar Amsterdam maar zal de AED altijd blijven volgen. Blijf verbinden en blijf bij elkaar!

Lieve groeten

Saskia Rijghard

Directeur-bestuurder AED

Wat doet een scholingscoördinator eigenlijk, en hoe is dat dan om te doen?

Als scholingscoördinator bij de AED mag ik meebouwen aan onze organisatie waarin leren en ontwikkelen centraal staan. Niet alleen voor onze leerlingen, maar ook voor onszelf als professionals. Scholing is bij ons geen verplicht nummer, maar een gezamenlijke activiteit waarin we elkaar versterken en inspireren, we reflecteren en vernieuwen.
Wat mijn rol zo leuk maakt? Dat we het scholingsprogramma écht samen vormgeven. Vanuit de praktijk, met input van collega’s, wensen en ideeën uit alle hoeken van de organisatie. We kijken wat er nodig is, wat er leeft en is ontwikkeld vanuit onze expertisegroepen, wie ergens een mooie bijdrage heeft meegemaakt, wat er van ons gevraagd wordt en hoe we onze expertise kunnen verbreden en verdiepen. En dat doen we altijd met één oog gericht op onze drie pijlers; Handelingsgericht werken, Oplossingsgericht werken en Talentgericht werken. Elk jaar kiezen we één pijler om met elkaar te verdiepen.

Dit jaar staat het Talentgericht werken weer centraal. We richten ons op het zien en benutten van talenten – bij leerlingen, bij leraren én bij onszelf. Het is echt leuk om met de expertisegroep Talent een jaarprogramma samen te stellen, borrelende ideeën om te zetten tot leuke plannen, vooroverleg te voeren met onze Talent-trainer Els Pronk en dan gaande het jaar de collega’s te laten inspireren door het verschillende Talenten-aanbod.

Wat het ook zo leuk maakt is dat ik mijn talenten Kennisspons, Nieuwfreak en Ideeënfontein volop kan inzetten bij het oriënteren op, het volgen van, het uitpluizen en delen van onderzoeken, scholing, aanbod en ontwikkelingen. Daarvan ga ik volledig “aan” en ga ik op in een eindeloze flow.

Als coördinator heb ik ook rekening te houden met de beschikbare scholingstijd en beschikbare budgetten. Gelukkig maken we daar bij de AED  voldoende budget voor vrij, waardoor er veel mogelijkheden zijn. Ook zijn er verschillende doelen om in de gaten te houden; organisatiedoelen, zoals het versterken van onze rol in onderwijsontwikkelingen zoals de beweging naar inclusief onderwijs. Kennis- en expertisedoelen, voor het verdiepen en verbreden van kennis binnen de expertisegroepen zodat we collega’s en scholen kunnen informeren en meenemen in de (wetenschappelijke) ontwikkelingen. En tot slot de persoonlijke doelen van de collega’s, gericht op individuele groei, verbeteren of vernieuwen van vaardigheden – denk bijv. aan Cultuursensitief werken – of het leren toepassen van een bepaalde methodiek, maar ook op het gebied van gezond werken en vitaliteit. Met deze gelaagde aanpak zorgen we ervoor dat scholing altijd relevant en waardevol is en bij ons past.

Het is echt enorm leuk om een deel van mijn werk te mogen wijden aan scholing en ontwikkeling. Dat is leuk én soms een beetje hectisch. Ik zou er nog een blog bij kunnen schrijven over alle (bijna) flaters, missers, improvisatie rondom scholing; van trainers die ’s avonds voor de training plotseling afmelden, tot met het OV gestrande trainers ergens ophalen in een verkeersinfarct om nog op tijd te kunnen zijn. Altijd met het doel voor ogen om weer een goede scholing voor de collega’s mogelijk te maken. Het geeft mij energie, het verbindt collega’s en draagt bij aan een toekomstgerichte AED.

Barbara van Altena

Teamleider VO 
Scholingscoördinator

Van 10 tot en met 14 maart was het weer de week van Inclusief Onderwijs. Dit jaar stond het belang van samenwerken centraal. Een thema dat wij vanuit de AED van harte ondersteunen. Inclusief onderwijs heeft alleen kans van slagen als we de krachten bundelen, als we ieders kennis samenbrengen en daarmee rijke leeromgevingen maken voor alle leerlingen.

Dat iedereen anders leert is daarbij het uitgangspunt. Een rijke leeromgeving houdt daarom rekening met deze verschillen. Een ‘aanpassing’ die voor de ene leerling noodzakelijk is, is voor een andere leerling vaak verrijkend. Door de ‘aanpassing’ niet alleen aan deze ene leerling aan te bieden maar als optie ook aan andere leerlingen, wordt de leeromgeving voor alle leerlingen rijker en behandel je die ene leerling niet als uitzondering.

Het woord ‘aanpassing’ staat tussen aanhalingstekens, liever spreken we van een variatie, toevoeging of een verrijking. Nu zijn we nog vaak op zoek naar ‘een aanpassing van een leeromgeving gericht op een specifieke onderwijsbehoefte van een leerling’. In een inclusieve leeromgeving is variatie het uitgangspunt en gaat het niet om een aanpassing maar om een extra variatie of verrijking binnen de toch al gevarieerde leeromgeving. En hebben niet alle leerlingen specifieke onderwijsbehoeften? Waarom dan de onderwijsbehoeften van een deel van de leerlingen specifiek noemen? Dat is het creëren van uitzonderingen en weinig inclusief.  

Omdat we het als onze taak zien om bij te dragen aan inclusieve leeromgevingen hebben we met alle medewerkers van de AED kritisch naar onze missie gekeken en daar woorden als ‘aanpassen’ en ‘specifieke onderwijsbehoeften’ uitgehaald.

Wij willen er zijn voor alle leerlingen en onze missie luidt daarom:

Diversiteit als uitgangspunt voor een rijke leeromgeving. Een simpel gegeven dat in de praktijk nog wel eens lastig te realiseren is. De AED helpt scholen daar graag bij. Als je als team of als leerkracht nadenkt over de vraag hoe je jouw onderwijs inclusiever kunt vormgeven en daar graag hulp bij wilt, dan kunnen wij met jullie/ jou meedenken. Wil je meer weten over de opties? Neem dan contact op met Barbara van Altena, scholingscoördinator: b.vanaltena@aed-leiden.nl .
We werken graag samen aan inclusief onderwijs!

Saskia Rijghard

Directeur-bestuurder

‘Goed gedrag’ maakt werken aan een veilig schoolklimaat praktisch én leuk 

Het is inmiddels zo’n vier jaar geleden dat AED’ers Yvette Laman en Monique van Bezouwen aan de slag gingen met de aanpak ‘Goed Gedrag’. De methode, ontwikkeld door oud-AED’er Barbara Janssens, is gericht op het creëren van een veilige school en richt zich op het hele schoolteam. “En het is heel praktisch,” geeft Monique haar enthousiasme direct wat prijs. “Omdat we zo enthousiast waren, zijn we dat gaan promoten.” Samen met enkele collega’s gingen Yvette en Monique nog een stapje verder: ze hebben een uniek trainingsprogramma om de methode gemaakt en hebben daar al verschillende scholen mee geholpen hun pedagogische basis te versterken. “Wij brengen denk ook lucht in ongewenste situaties,” voegt Monique de zo typerende praktische noot toe.  

‘Goed Gedrag’ richt zich op vijf basisprincipes: het hanteren van duidelijke gedragsverwachtingen, het aanleren van deze gedragsverwachtingen, het belonen van gewenst gedrag, het minimaliseren van aandacht voor ongewenst gedrag en het hanteren van duidelijke consequenties bij ongewenst gedrag.  De kracht van de methode ligt in de schoolbrede focus, vertellen Yvette en Monique: “Je gaat dit met het hele team volgen. We starten met de algemene ruimtes, zoals de gang; daar is het hele team.” Uiteindelijk neemt het team gezamenlijk de beslissingen, zoals met welke gedragsverwachtingen geoefend gaat worden. “Je mag elkaars kinderen ook op die gedragsverwachtingen aanspreken of complimenten geven,” onderschrijft Yvette de gezamenlijke focus in de aanpak.  

Een ander punt waarop de methode zich onderscheidt, is het concreet oefenen van gewenst gedrag. “Je kan je emotielessen hebben gedaan en dan breken ze nog elkaars nek als ze hun jas gaan halen,” beschrijft Monique. “Als je dat rustig aanleert, hoeven er geen tranen te vloeien.” Om de leerlingen te helpen aan de gedragsverwachtingen te voldoen, wordt bovendien bij alle regels verteld waarom het belangrijk is je aan deze regel te houden. “Je ondertitelt wat je doet,” legt Yvette uit. Ter ondersteuning van de aanpak is veel materiaal beschikbaar, zoals praatplaten en posters, maar er is ook volop ruimte voor creativiteit. “Op één school hadden ze een filmpje gemaakt met leerkrachten, waarin iemand tegen een ander opbotste en doorrende. Dat is in alle klassen vertoond. De leerlingen zeiden: ‘Dat kan toch niet!’.” 

In de basis richt ‘Goed Gedrag’ zich op het versterken van de basisondersteuning. Hoewel de focus ligt op gewenst gedrag en gedragsverwachtingen, wordt ook aandacht besteed aan het omgaan met probleemgedrag, dat in de benadering wordt opgedeeld in klein probleemgedrag en groot probleemgedrag. Juist het gericht inzetten op de basisondersteuning kan daarbij ook doorwerken op de andere niveaus van ondersteuning. “Je hebt kans dat het gedrag dat je niet wilt zien langzaam verdwijnt,” legt Yvette uit. Leerlingen die extra ondersteuning nodig hadden, kunnen het dankzij de aanpak soms met minder individuele ondersteuning af. “Je krijgt meer tools op de basislaag, waardoor leerlingen naar een ander niveau van ondersteuning schuiven,” vertelt Yvette. De methode vormt daarmee een mooi aanknopingspunt voor scholen die een volgende stap willen maken richting inclusief onderwijs. 

De ervaringen die Yvette, Monique en hun collega’s hebben opgedaan met de methode én als leerkracht in het speciaal onderwijs, hebben zij verwerkt in een trainingsprogramma om schoolteams optimaal te ondersteunen bij het implementeren van de ‘Goed Gedrag’-aanpak. Het programma heeft drie inhoudelijke studiedagen als basis, gericht op positief kijken naar gedrag, het neutraliseren van ongewenst gedrag en de zogenoemde ‘rode driehoek-kinderen’, verwijzend naar de PBS-driehoek. Om ook na afronding van het traject goed uitgerust te zijn om de aanpak uit te blijven voeren, wordt een werkgroep in het leven geroepen, bestaand uit teamleden van de school. Gedurende het traject komt de werkgroep drie à vier keer samen met de betrokken AED’ers. “We geven dan richtlijnen mee aan de werkgroep voor iedere bijeenkomst.”

Yvette en Monique praten ook na vier jaar nog altijd met veel enthousiasme over de methodiek. Ze zien dat de aanpak werkt en krijgen veel positieve reacties tijdens en na de uitgevoerde trajecten. “Wij geven zelf vanuit onze eigen praktijk voorbeelden. Daar worden leerkrachten vaak heel blij van,” vertelt Monique. Yvette vult aan: “We geven ook tips en tricks met betrekking tot leerkrachtvaardigheden.” Als een situatie in de klas voor een leerkracht soms even pittig is, putten de twee uit ruime eigen ervaring voor de klas. “We kunnen er op een normaliserende manier over praten: je bent niet de enige.” De trainers genieten van de simpelheid van de aanpak van ‘Goed Gedrag’: “Het is kant en klaar, met vaste hoofdstukken. Je hoeft niet veel te veranderen, maar je kán het wel aanpassen als je wilt.” De AED’ers hebben nog één belangrijk punt dat invloed heeft op hun enthousiasme, zoals Yvette verwoordt: “Het is ook gewoon heel gezellig.” Monique valt haar bij: “Je moet het feestje vieren binnen je school!” 

Mandy van Leeuwen

Gedragswetenschapper

Dag in dag uit staan duizenden leraren in het basis- en voortgezet onderwijs klaar om het beste onderwijs te verzorgen aan hun leerlingen en hen daarmee klaar te stomen voor een mooie toekomst. Maar wat als het je als leerling niet (altijd) lukt om naar school te komen en je daar dus geen gebruik van kunt maken? We weten dat er ondanks alle inspanningen van de afgelopen jaren nog altijd veel leerlingen thuis komen te zitten, om uiteenlopende redenen. En we weten ook dat de gevolgen van dit thuiszitten groot kunnen zijn: van leerachterstanden en isolement tot een vergroot risico op armoede of suïcidaliteit op latere leeftijd.

Dit willen we natuurlijk voorkomen!

Onze expertisegroep schoolaanwezigheid deelt daarom graag enkele tips die kunnen helpen als leerlingen een drempel ervaren om naar school te komen.

Natuurlijk gebeurt het weleens dat een leerling plotseling uitvalt. Toch gaan hier in de meeste gevallen wél signalen aan vooraf. Eén van de belangrijkste signalen is – ironisch genoeg – eerder verzuim. Als een leerling af en toe een dagje ziek is, kijken we er niet altijd direct van op. Toch is het goed om ook dan alert te zijn, en in de gaten te houden of het verzuim niet geleidelijk toeneemt. Zorgvuldig gebruik van de aanwezigheidsregistratie kan hierbij helpen. De veelgebruikte digitale leerlingvolgsystemen bieden vaak meer mogelijkheden dan we denken om op school-, groeps- of individueel niveau de aanwezigheid van leerlingen te monitoren.

Maar wanneer ga je dan tot actie over? Deze afweging kan voor iedere school en situatie net weer anders zijn. Het kan houvast geven om als team te bespreken welke acties je vindt passen bij welke mate van aan- of afwezigheid. Spreek bijvoorbeeld af dat de mentor of leerkracht altijd de ouders belt wanneer de aanwezigheid onder de 95% komt. Hierbij is ook oog voor bijkomende signalen relevant. Geven ouders aan een strijd te ervaren rond het naar school gaan? Klaagt de leerling wel heel regelmatig over buik- of hoofdpijn? Of trekt hij of zij zich terug op het schoolplein als de les bijna weer gaat beginnen? Bijkomende signalen zijn reden om eerder in actie te komen.

In de eerste periode dat een leerling moeite heeft om naar school te komen, kan het heel effectief zijn voor de terugkeer naar school om dit breed op te pakken. Vaak zijn bij de eerste tekenen van verzuim alleen de mentor of leerkracht op de hoogte. Het kan het welbevinden van een leerling in deze fase echter een boost geven wanneer ook andere leerkrachten, docenten en wellicht de conciërge net even wat meer positieve aandacht geven. Hiervoor hoeven zij niet eens helemaal op de hoogte te zijn van de situatie; een eenvoudig signaal van de leerkracht of mentor kan voldoende zijn. Uiteraard is het belangrijk om dit met de ouders te overleggen en na te gaan of deze aanpak bij de leerling past. Zorg er ook voor dat je niet vervalt in overdrijven. Maar hoe fijn is het voor een leerling om zich gezien te voelen?

Juist omdat het grote gevolgen kan hebben als naar school gaan niet lukt, willen we graag effectief ingrijpen en het probleem snel oplossen. Daarbij ligt een veelgemaakte misvatting op de loer. Bij schoolverzuim leiden kleine stapjes namelijk vaak sneller en stabieler tot de gewenste uitkomst (weer naar school gaan, het liefst met plezier) dan grote stappen. Bij gróte stappen ligt het risico van een gróte terugval op de loer. Bovendien heeft gedragsverandering altijd enkele weken nodig voordat deze ingeslepen is. Dus ga je bijvoorbeeld over tot de inzet van een opbouwschema, probeer dit te laten aansluiten op wat de leerling nu lukt. De verleiding is soms groot om bij een succesvolle week direct een nieuwe grote stap te nemen, zeker als de leerling en ouders net zo enthousiast zijn als jij. Weersta deze verleiding en creëer rust en de gelegenheid om het succes ook echt even te ervaren. Betrek de leerling uiteraard wel bij de plannen die gemaakt worden en leg zo nodig goed uit waarom je kleine stappen voorstelt. Wanneer zich toch een terugvalmomentje voordoet, raak dan niet in paniek: zet met de leerling een stapje terug of maak een pas op de plaats en houd vooral vertrouwen.

“Uit het oog, uit het hart” is een gevoel dat thuiszitters en hun ouders regelmatig benoemen. Gezien worden is voor alle leerlingen waardevol, en voor leerlingen die moeite hebben om aangehaakt te blijven bij het onderwijs en hun klas nog nét even extra waardevol. In de dagelijkse drukte wordt vaak wel opgemerkt dat een leerling afwezig is, maar soms is het in de waan van de dag lastig om het contact te blijven zoeken. De vermijding die sommige leerlingen laten zien, kan ook voor onzekerheid zorgen: zit de leerling er wel op te wachten dat iemand van school elke keer weer contact zoekt? Onze ervaring leert dat thuiszittende leerlingen het heel erg waarderen als hun mentor of leerkracht zich inspant om hen het gevoel te geven dat ze niet vergeten worden. Een kaartje van de klas of het nabrengen van het kerstpresentje kan van grote betekenis zijn: vaak worden gebaren als deze naderhand genoemd als lichtpuntjes door ouders en leerlingen. Zelfs als je verwacht dat een groepsactiviteit te veel is, is het voor een leerling fijn om te weten dat hij of zij wel altijd welkom is. Soms kunnen digitale middelen je helpen de leerling te blijven betrekken.

Bij verzuim geldt dat hoe eerder gehandeld wordt, hoe groter de kans op succesvolle terugkeer naar school is. Het inzetten van passende interventies in de eerste fase is dan ook van groot belang. Vaak gaat tussen de eerste signalen en het inschakelen van hulp veel kostbare tijd verloren. De situatie lijkt in het begin nog wel te overzien en het is natuurlijk verstandig om eerst te kijken wat je als school zelf nog kan doen. Ook externe ondersteuners hebben in de beginfase de meeste tools in handen. Wacht je te lang met het doorzetten van de hulpvraag, dan heeft dit vaak tot gevolg dat een veel intensievere aanpak nodig is en er soms direct opgeschaald moet worden. Onze laatste tip is dan ook om op tijd alvast iemand mee te laten denken en advies in te winnen.

Samen staan we sterker!

Mandy van Leeuwen

Gedragswetenschapper

Tijdens de spreekuren staan een onderwijsondersteuner van cluster 3 en van cluster 4 voor de school klaar om op een laagdrempelige manier mee te denken over interventies voor een leerling of groep die wat extra’s nodig blijkt te hebben. De vorm en invulling van de spreekuren zijn per school verschillend en worden onderling afgestemd. Cora Zuijderduijn was tot voor kort intern begeleider van de onderbouw op de Rehobothschool in Katwijk en heeft op die manier kennisgemaakt met de spreekuren. “Wij hadden drie momenten in het jaar ingepland,” vertelt Cora. Van de drie momenten was één optioneel. Cora legt uit dat zij op deze momenten samen met de intern begeleider van de onderbouw en de onderwijsondersteuners van de AED in gesprek ging over één of meerdere leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften: “Bij ons zitten de leerkrachten er niet bij. Ik kreeg wel de casus van de leerkracht en besprak vooraf: ‘Wat moet ik inbrengen? Wat is al gedaan? Wat is nu je hulpvraag?’ En vaak had ik al meegekeken in de klas”.

Intern begeleider Maaike Vermeer van de Springplank vertelt dat bij haar op school voor een meer intervisieachtige vorm is gekozen, waarbij alle leerkrachten ook worden uitgenodigd. “Wij plannen het steeds na schooltijd,” geeft ze daarbij als belangrijke voorwaarde aan. “Dan zorg ik voor thee, koffie en koekjes, in een ontspannen sfeer in de koffiekamer.” De spreekuren zijn niet verplicht, maar de ervaring is dat altijd wel een aantal leerkrachten aansluit. “Het leuke eraan vind ik wel dat je echt een idee krijgt vanuit de hele school. De onderbouwleerkrachten komen weer met andere ideetjes dan de leerkrachten van de bovenbouw.” De ervaring is dat ook de uitwerking van een plan zo meer wordt gedragen in de school. Ze deelt ook een mooie succeservaring van een plan dat op deze manier werd ingezet voor een leerling die moeilijk naar school kwam: “Het werd echt een gezamenlijk iets. Hij werd door iedereen gezien en kwam daardoor met meer plezier naar school. Nu is hij op school zoals vanouds.”

De beoogde opzet om laagdrempeliger en preventief mee te denken, komt volgens de betrokkenen goed uit de verf. “Ik heb de spreekuren als heel prettig ervaren, omdat je gelijk aan de slag kan,” vertelt Cora. “Het voorkomt heel veel.” Cora signaleert zelfs dat het aantal aanvragen voor langere trajecten is afgenomen: “Ik heb minder vaak de aanvraag gedaan. Je ondervangt al veel en dan blijft alleen wanneer je alles hebt geprobeerd de aanvraag nog over.” Onderwijsondersteuners Gerda Kamsteeg en Dominique Miedema zijn hier wat voorzichtiger in.  Dominique geeft aan dat de vragen op de spreekuren en die bij trajectaanvragen wel wat van elkaar lijken te verschillen: “Het spreekuur is juist ook voor de kleine vragen.” Haar collega Gerda valt haar bij: “Het verschil is dat de spreekuren meer in de basisondersteuning zitten; het is een soort voordeur.”

De inzet van spreekuren blijkt bovendien onverwacht meer voordelen met zich mee te brengen. Zo merkt Dominique dat ze dankzij de spreekuren gemakkelijker benaderd wordt door de intern begeleiders: “Ik merk dat scholen je tussendoor ook veel beter weten te vinden. Ze vinden je ook voor een spreekuurvraag tussendoor.” Gerda ziet daar ook voordelen in die mogelijk op de langere termijn zichtbaar zijn: “Ik ben nu meer betrokken bij de kern (zoals de scholen in één buurt worden genoemd) en word ook benaderd voor vragen meer op het gebied van schoolontwikkeling”. Ook de inhoudelijke samenwerking wordt veelvuldig genoemd als pluspunt, zoals Maaike omschrijft: “Ik heb er ontzettend veel aan. Ik ben hier de enige ib’er en vind het als ib’er ook wel fijn als er nog iemand mee kan denken.” De onderwijsondersteuners zien daarnaast de intensievere samenwerking met de andere AED-ondersteuner als pluspunt. “Ik vind ook dat je altijd van elkaar leert. De aanvulling is erg waardevol.”

Het is het tweede schooljaar dat de spreekuren worden ingezet en de ervaringen zijn positief. Toch was er bij de start ook wel wat terughoudendheid vanuit verschillende kanten. “In het begin dachten we: ‘het komt erbij’, herinnert Dominique zich. “Er was eerst ook wel wat weerstand. Maar de scholen met vaste spreekuren zijn er heel blij mee.” Voor de onderwijsondersteuners zelf vraagt de andere werkwijze bij de spreekuren ook weer om andere vaardigheden. “Je kijkt meer naar de groep en met een helikopterview. Je bent soms ook bezig met de mindset of krijgt weleens te maken met vragen over schoolontwikkeling.” Gerda lacht: “Ik houd wel van een uitdaging.” En welk advies zouden de enthousiaste intern begeleiders en onderwijsondersteuners voor andere scholen hebben? “Doe het,” verwoordt Dominique als eindconclusie. “En betrek de leerkrachten erbij.”

Mandy van Leeuwen

Gedragswetenschapper

Esther en Miranda werden jaren geleden gegrepen door het positieve effect van bewegen op de hersenen en het leren. Tijdens studiedagen over bewegingsonderwijs en de dynamische schooldag realiseerden zij zich hoe ver beweging uit de schooldag is verdwenen. “Zelfs binnenspel is steeds kleiner geworden, met schermpjes,” licht Miranda toe. De AED’ers beten zich, samen met hun collega Monique Stolker, vast in de materie en raakten geïnspireerd om leerkrachten te helpen hun schooldag dynamischer in te richten en de beweging weer een beetje terug te brengen in de klas.

Practice what you preach is het motto van de workshopgevers. Tijdens de workshop zijn gewone stoelen beschikbaar, maar er kan ook plaatsgenomen worden op bijvoorbeeld een wiebelkussen of een bal. Tussendoor wordt af en toe van plek gewisseld en ook onderdelen als lopend vergaderen worden niet overgeslagen. “Je hebt mensen die afwachtend binnenkomen en je hebt mensen die er bovenop duiken,” observeert Esther. “Ik zie altijd wel enthousiaste mensen,” vult Miranda aan.

Uiteraard wordt tijdens de workshop stilgestaan bij de groeiende theoretische kennis over de effecten van bewegen op de hersenen, waarbij onder meer de onderzoeken van Erik Scherder langskomen. De grootste eyeopener komt echter toch vaak van de eigen ervaringen tijdens de workshop. Het resultaat van het toevoegen van beweging aan de workshop is direct duidelijk: de deelnemers zijn enthousiaster en wakkerder dan voor de workshop en laten vaak weten dat de tijd voorbij is gevlogen. Miranda geeft een tipje van de sluier: “Er zit een goede opdracht in waarbij je een soort voor- en nameting doet en die vind ik echt miraculeus.”

Bewustwording van de effecten van bewegen is een eerste stap. Maar hoe zet je deze kennis nu op een werkbare manier in op school? Esther en Miranda hebben inmiddels zo veel ervaring opgedaan met het inzetten van bewegen op school dat ze de voorbeelden zo uit hun mouw schudden. Zij geven hierbij aan dat beweging op verschillende niveaus is toe te voegen, van eenvoudige bewegingstussendoortjes tot ervaringsgericht leren. Per leerling zal ook de (bewegings)behoefte verschillen; door het aanbod uit te breiden, ontstaat er ruimte om te kiezen wat het meest passend is.

In de klas is op een simpele wijze beweging toe te voegen door even een “just dance” te doen of te variëren in meubilair. Maar het bewegen kan ook verdergaand geïntegreerd worden in de lessen. “Je kunt bijvoorbeeld estafette en topografie combineren of spelling geven door de leerlingen op het plein te laten rennen naar een woord dat eindigt op een -d,” illustreert Esther. Miranda vertelt: “De meest pure vorm van leren is ervaringsgericht leren. Mijn haren gaan er bijvoorbeeld altijd van overeind staan als ze ‘oppervlakten’ vanuit boekjes leren. Je kunt daar juist de ruimte voor gebruiken.” Ook het uitbreiden van de opties op het speelplein tijdens de pauzes komt langs.

Esther en Miranda vormen een wandelende inspiratiegids voor bewegingsactiviteiten in de klassensetting. “We geven allerlei werkvormen die de deelnemers direct de volgende dag al kunnen toevoegen en geven een lijst mee met bronnen waar ze nog meer ideeën kunnen vinden,” vertelt Esther. Hoewel de ideeën een rijke bron van inspiratie vormen, willen de enthousiaste dames vooral benadrukken dát het belangrijk is beweging ter afwisseling toe te voegen aan de schooldag. “Ook als mensen de workshop niet volgen, kunnen ze wat doen,” besluiten ze bescheiden.

Mandy van Leeuwen

Gedragswetenschapper

Ingrid is één van onze begeleiders passend onderwijs (BPO’ers) in het voortgezet onderwijs. Samen met haar collega-BPO’er Lauren geeft zij ons graag een inkijkje in de werkzaamheden van de BPO’er. Ingrid stond toen zij, meer dan tien jaar geleden bij de AED begon, nog gedeeltelijk voor de klas in het speciaal onderwijs, terwijl Lauren pas vorig schooljaar haar functie als GZ-psycholoog in de GGZ verruilde voor een baan als BPO’er. Op welke manieren ondersteunen zij de reguliere scholen bij het passend maken van het onderwijs voor leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften?

Beide BPO’ers verrichten hun werkzaamheden momenteel op twee middelbare scholen, waar zij één of meerdere dagdelen per week aanwezig zijn. De vragen die zij op de scholen krijgen, kunnen erg divers zijn: op sommige scholen houdt de BPO’er zich vooral bezig met individuele leerlingbegeleiding, terwijl op andere scholen ruimte is voor een meer groepsgewijze aanpak of zelfs een adviserende rol ten aanzien van het schoolbrede pedagogisch klimaat. De ondersteuning is altijd gericht op het functioneren van de leerling(en) in de schoolse context.  

Net als Ingrid vertelt Lauren met bevlogenheid over de leerlingen die zij begeleidt, zoals over een cognitief sterke leerling met autisme en dyslexie. “Het liep echt niet lekker, wat ook heel erg weerslag had op z’n zelfbeeld. Hij stak er heel veel energie in, maar zijn cijfers waren er niet naar,” schetst ze de start. “Het is mooi dat je dan, samen met de mentor en de school, het verschil kan maken, met nog niet eens enorme aanpassingen. Met gewoon wat tekst en uitleg, wat meer begrip vanuit docenten en een iets andere aanpak zie je dat zo’n leerling dan nu eigenlijk heel lekker loopt. Dan heb je zo’n leerling toch met al z’n uitdagingen een mooie plek binnen de school kunnen geven met elkaar. Dat vind ik heel erg mooi om te zien.” 

Op één van de scholen is Lauren betrokken bij een project dat erop gericht is de begeleiding meer de groep in te brengen. “Dan ga je wel kijken wat er voor die leerling nodig is, vanuit de mentor, de docenten, de afdelingsleider, enzovoorts,” vertelt Lauren. Concreet vinden er bijvoorbeeld extra observaties plaats of krijgen de docenten aanvullende, groepsgerichte, adviezen. “Vaak blijft de hulpvraag van een leerling centraal staan, door hen daarin mee te nemen en te bespreken: ‘Wat zijn voor jou de do’s en don’ts, wat moeten docenten wel en niet doen bij jou?,” vertelt Lauren hierover. Ingrid voegt toe: “Jongeren laten altijd onder invloed van andere leerlingen bepaald gedrag zien. Het is nooit alleen die leerling. De leerlingen worden ook gevoed door wat er in hun omgeving gebeurt, ook door hoe docenten reageren op bepaald gedrag.”  

Soms is een vraag ook specifiek gericht op de groepsdynamiek of het pedagogisch klimaat. “In één geval werd het op een gegeven moment ook een mavo 3-vraag en hebben we het wat losgetrokken van de leerlingen en meer gezegd; nou daar speelt nu heel veel, heel veel vervelende dynamieken, laten we daar wat mee doen,” vertelt Lauren. Ingrid is op haar beurt op één van haar scholen betrokken bij een vooruitstrevende schoolbrede aanpak gericht op het pedagogisch klimaat. “Nu zijn we daar bijvoorbeeld bezig met alle groepen met een sociogram. Die bespreken wij dan ook met de docenten, zodat je een goed beeld hebt van de klas. We kijken mee naar de dynamiek in de klas: wat zijn goede opstellingen, wat kunnen we doen om die dynamiek die er is te verbeteren?” Ingrid maakt daarbij nog altijd dankbaar gebruik van haar jarenlange ervaring als leerkracht. “Ik vind het een zware kluif voor docenten. Het is mooi dat je met bepaalde aanpassingen de hele groep, het hele pedagogische klimaat nog iets kunt aanpassen, zodat zij daar profijt van kunnen hebben.”  

Lauren en Ingrid praten allebei met veel enthousiasme over hun werk op de VO-scholen. “Het is zo ontzettend dankbaar,” verwoordt Lauren. “Dat gevoel krijg je bijvoorbeeld als je merkt: ‘Hé, het gaat lekker met deze leerling’. Of: ‘Hé, die docent gaat nu net iets anders ermee om, waardoor het nu wat soepeler verloopt’. Je kan het verschil maken.” Ingrid vult aan: “Je kunt er iets van maken wat je zelf wil. Je kan het volgens de patronen doen, maar je kunt ook buiten die kaders stappen.” Hoewel Ingrid oorspronkelijk uit het basisonderwijs komt, hebben de jongeren in het VO haar hart gestolen: “Het is zo’n mooie doelgroep. Het zijn de mensen van onze toekomst.”  

Werkt het enthousiasme van Lauren en Ingrid voor jou aanstekelijk? Twijfel niet om contact op te nemen voor meer informatie over het BPO-werk. “Kom vooral een keertje meekijken,” stelt Lauren voor.  

Mandy van Leeuwen

Gedragswetenschapper

Een lang gekoesterde wens van de AED om onze mooie organisatie ook digitaal beter voor het voetlicht te brengen, gaat aan de start van dit schooljaar in vervulling. Studio Projectie heeft voor ons een uitnodigende website gebouwd, die onze expertise goed in beeld brengt. Zo weten hopelijk nog meer scholen en samenwerkingsverbanden ons te vinden. Omdat onze werkzaamheden al behoorlijk toegenomen zijn, zijn we nog steeds op zoek naar nieuwe collega’s. Wij zullen daarom via onze website een inkijkje geven in ons werk door onze collega’s aan het woord te laten over het werken als ambulant begeleider.

Het vak van ambulant begeleider is een prachtig vak met veel afwisseling, autonomie én de kans om je te blijven ontwikkelen. Wij geven namelijk niet alleen scholing en trainingen maar volgen ook veel scholing om onze kennis en deskundigheid te bevorderen en in te kunnen spelen op nieuwe vragen van scholen, schoolbesturen en samenwerkingsverbanden. Zo zijn verschillende collega’s afgelopen week gestart met de scholing co-teaching van Monique Baard en ontvangen we volgende week Luk DeWulf en Els Pronk weer om onze talengerichte aanpak in de organisatie te borgen. Past dit bij jou? Neem dan vooral contact met ons op.

Het wordt ook een jaar waarin we zullen strijden voor de waardering van het Onderwijs Ondersteunend Personeel (OOP) waartoe ook de ambulant begeleiders behoren. De afgelopen jaren was er aan de onderhandelingstafels die leidden tot de herzieningen van de CAO PO met name aandacht voor het onderwijsgevend personeel (OP), zeer terecht natuurlijk. Maar juist voor de leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften is ook het onderwijs ondersteunend personeel erg belangrijk. Het onderwijs ondersteunend personeel is in onze ogen onmisbaar voor het bieden van passend en inclusiever onderwijs.

Al met al belooft het een prachtig jaar te worden. Langs deze weg wil ik jullie een talentvol, positief en inspirerend jaar toewensen. Een jaar met veel waardevolle nieuwe verbindingen en ontmoetingen, want onderwijs maken we samen.

Saskia Rijghard

Directeur bestuurder AED